It’s not the new Ian McEwan anymore, but his 2012 novel Sweet tooth kept beckoning to me, irresistibly in the end. It came highly recommended at the time and I’d even tried out a chapter or two, although for some strange reason I put it aside again quickly. I tried Sweet tooth again in 2014 and this time around I couldn’t resist its charm. It’s a Cold War spy novel of the John le Carré school, but then also about books and writers. Quite a fortunate match actually. I was hooked from the first paragraph:

'My name is Serena Frome (rhymes with plume) and almost forty years ago I was sent on a secret mission for the British security service. I didn’t return safely. Within eighteen months of joining I was sacked, having disgraced myself and ruined my lover, though he certainly had a hand in his own undoing.'

Young Serena Frome, in her final year at Cambridge, gets introduced into the spy game by one of her professors. While she tells her parents she has found a respectable job at the Department of Health and Social Security she secretly starts working for the British Security Service MI5. It’s the beginning of the Seventies and women are slowly but grudgingly accepted into the world of espionage. Serena gets a ‘soft’ assignment: she has to recruit a young British writer for a special propaganda program against the Soviets. Or, in other words, charm him into working for ‘our’ cause, unknowingly of course. At this task Serena succeeds quite admirably, in fact she and the writer (in whom we might recognize some aspects of the young Ian McEwan) quickly fall in love. Things start getting confused as Serena realizes she may have gone in too deep into this whole spy thing.

As could be expected McEwan twists his readers around a few times before he changes everything one last time at the end. It’s the sort of ending that changes your perspective on what you’ve just read considerably, a trick that can easily alienate a reader. Fortunately, it doesn’t alienate you, it charms you. Could you have seen this coming? You might have. Did I? Of course not. It’s all quite witty. This is why I read Ian McEwan: for his superbly understated style and the tight hold he has on his readers. Throughout his books he has you exactly where he wants you, a control I imagine many a thriller author will be jealous of. It makes for comfort reading on a literary level.

After some years without any Ian McEwan novel it felt good to be back. It turns out I just like everything he writes. That’s a comforting thought. Especially with a fresh McEwan in the shops right now, called The children act. I can’t wait for the paperback to come out.

28 December 2014

Vintage Books, 2013
Originally published in 2012
374 pages

Comments (2)

Olivia Manning, a young and aspiring British writer, falls in love at the end of the 1930’s. She’d met the highly energetic socialist R.D. (Reggie) Smith and marries him within weeks. Just before the outbreak of the Second World War Reggie is recalled to his post as British Council lecturer in Bucharest. The newly-married couple decide to travel together to Romania and settle there for a while. The War comes gradually closer, however, and after barely a year in Romania they are forced to flee to Greece. As the Germans move to invade Greece the Smiths manage to cross the Mediterranean and land in Egypt. The remainder of the War they will spend in Cairo and Jerusalem, where Reggie finds employment with the Palestinian Broadcasting Service.

Manning quickly decided she should turn her war experiences into a book. Despite making extensive notes and drafts during the whole period and having an excellent memory for recording every detail, it took her twenty years to come up with the right form. She abandoned the autobiographical form and decided to turn everything into one big 'historical' novel instead. Of this I’ve now read the first part, called The Balkan Trilogy.
We meet Guy and Harriet Pringle as they journey by train to Bucharest. They’ve recently married in England and after a quick honeymoon continue to Romania where Guy holds a job as an English lecturer. At first Harriet is thrilled at her new life in this strange city. In those days Bucharest had a decadent streak and the young couple, part of the well-respected British community, get invited to quite a few parties, dinners and luncheons where food and drink are lavishly available to all. At the same time beggars and cripples can be seen on every street, not too shy to cling to the skirts of a rich foreign lady to produce a few lei.
Harriet slowly gets to know the man she’s married. Guy, a man of limitless energy, feels best among a crowd of people and is always out making new friends. Most people love him for this. Marriage, to Guy, mostly means that Harriet ought to support her husband in all his activities, be a chum or a comrade to him. Not as naturally sociable, she’s bound to observe somewhat grudgingly from the sideline and is, more often than not, made to feel quite neglected.
In the meantime the War engulfs Europe and Romania is slowly invaded by a sense of doom. More and more people lean towards Germany for protection against the Soviet Union that has long since had its eye on the Romanian territories. The once-ridiculed Iron Guard, pro-German fascists, now march openly through the streets of Bucharest. When King Carol abdicates and the Iron Guard leader Antonescu takes control of the country the German army is expected to invade Romania any day. The remaining British citizens are forced to flee the country. Harriet boards a plane to Greece and a week later Guy joins her in Athens.
For a while a sense of bliss enters the Pringles’ lives again. Harriet quickly falls in love with the Greek people and really wants to make Athens their home. Their happiness is not meant to last long though. The War seems to follow them wherever they go. The Greeks have successfully defeated an invading Italian army, only to find Italy’s powerful ally Germany against them. It is only a matter of time before the German army marches across the Greek border. Once again the Pringles have to flee. They manage to board the last evacuation ship transporting the British colony towards Egypt, where Britain is still strong.

This is where The Balkan Trilogy leaves off, after more than a thousand pages. Almost two years have passed for Harriet and Guy after we’ve first met them. Manning has recorded all of their experiences in intensely detailed prose. While Harriet meets new sights and sounds a great cast of characters fills her life. Manning has a good eye for both. I can hear the gypsy flower sellers on the Bucharest street corners, smell the food stalls in Cişmigiu park and feel the arctic breeze blow through the wide şoseaua’s in winter. It’s great to read so much about pre-Communist Bucharest actually. It makes me want to pick up Mihail Sebastian's journals again, who walked those same streets and even ate in the same restaurants if I'm not mistaken.
The Balkan Trilogy really is one of those books you can live in for a while. Because of its length and amount of detail my pace of reading fell down a few times, so in the end it took me almost two months to finish, but after spending so much time with one book I already miss it. Fortunately there’s a 1000-page sequel to The Balkan Trilogy, called The Levant Trilogy. It’s comforting to know I can read more about Guy and Harriet whenever I want, although I think I’ll leave them alone in Egypt for a little while.

16 December 2014

Arrow Books, 2004
Originally published separately in 1960, 1962 and 1965 (as one volume in 1981)
1033 pages


Soms is een boek net een fles wijn. Je moet het eerst een tijdje laten liggen, alvorens je eraan begint. Dit om de smaak ervan nog beter tot zijn recht te laten komen. Toen het boek uitkwam was het nog te jong, maar nu, een paar jaar later, is het tijd om het uit de kast te trekken. Laten we het daarom eens over boeken uit 2012 hebben.

De twijfelboeken uit dat jaar ben ik inmiddels wel vergeten. Waar ik nu nog steeds mee rondloop zijn de boeken die zich twee jaar geleden in mijn hoofd genesteld hebben en daar blijven zeuren. Door ouderdom (lees: vergeetachtigheid) en nieuwe-boeken-geweld worden dat er steeds minder. De boeken die overblijven zijn tamelijk hardnekkig en moeten dus waarschijnlijk wel de moeite waard zijn. Ik geef u even een lijstje boeken uit 2012 die ik nog altijd wil lezen, gewoon omdat het kan:

Ian McEwan Sweet tooth
Etgar Keret Verrassing
Cesare Pavese & Bianca Garufi Het grote vuur
Miklós Bánffy Geteld, geteld
Christopher Clark The sleepwalkers
Alejandro Zambra Manieren om naar huis terug te keren
Anton Valens Het boek Ont
Anna Seghers Transit

Dat brengt me op het 2012-boek dat deze gedachtekronkel veroorzaakte. Ik las al de prachtige verhalenbundel Naar de stad die Sanneke van Hassel samenstelde met Annelies Verbeke. Zelf publiceerde ze omstreeks die tijd ook een eigen bundel verhalen, een beetje stilletjes eigenlijk, Ezels genaamd. 15 verhalen, 124 pagina’s, beetje suf omslag. Maar mooi. Elke avond een verhaal lezen, heb je het in twee weken uit. Mooi motto ook, van Vasalis:
            De zomerwei des ochtends vroeg.
            En op een zuchtje dat hem droeg
            vliegt een geel vlindertje voorbij.

            Heer, had het hierbij maar gelaten.

Van Hassels verhalen zijn van die gele vlindertjes. Momenten van geluk of vertwijfeling, die misschien achteraf wel uniek zijn. Bepalend voor een leven, of losstaand op zichzelf, zonder gevolgen. Even een greep beginzinnen: ‘Op sommige dagen spreekt Cheng alleen bouwvakkers.’ ‘Voor het eerst sinds maanden ben ik van huis.’ ‘Ook al was hij de veertig al ruim gepasseerd, toch liet hij nog graag zijn auto slippen.’ Of, simpeler: ‘Godzijdank, we zitten bij de nooduitgang.’ Eén zin kan genoeg zijn. Wil je door, wil je niet door? Laten we maar eens zien wat er verder komt.

Soms gaat er een onweerstaanbare kracht uit van een hele alinea. Zoals in het verhaal ‘Indian time’, een van de beste in Ezels. Dat verhaal begint zo:

De lange bank was leeg. Ze ging zitten en legde haar vest naast zich neer. Al dagen was het warm. De blaadjes van de platanen filterden de zon amper. Angstwekkend, hoe het groen zich maandenlang verscholen had gehouden en nu toesloeg. Alles schoot de grond uit. Groeien, ze wilde dat het trager ging, dat je eraan kon wennen. Elke maand ordende ze de kasten van de kinderen, haalde de te klein geworden kleren eruit, selecteerde ze, bracht een deel naar de bak op de hoek, bewaarde weer te veel. (p. 15)

Simpele zinnen toch? Niks bijzonders eigenlijk. Een vrouw gaat zitten op een bank in het park. Haar uiterlijk wordt nergens beschreven en toch zie ik haar zo voor me. Sterker nog, ik ken deze vrouw, ik weet wie ze is. Wij kennen allemaal wel zo’n vrouw. Ergens in de dertig, een baan, kinderen, altijd een beetje moe. Even een momentje rust, in het park. Maar ja, iemand gaat haar rust natuurlijk verstoren. Dat kunnen we wel raden. Anders zou er geen verhaal zijn. Wat gaat er gebeuren? En we lezen door.

Sanneke van Hassel zit ondertussen ook niet stil. Onlangs verscheen er weer een nieuw boek van haar hand, Hier blijf ik. Verhalen met foto’s, of foto’s met een verhaal erbij, ik ben er nog niet helemaal achter. Het zou zomaar weer twee jaar kunnen duren voor ik eraan toekom. Dat geeft niet, het boek wacht wel.

7 December 2014

De Bezige Bij, 2012
124 pagina's

Comments (2)

Zou Thomas Heerma van Voss zich volledig hebben gegeven toen hij deze verhalen schreef? Dat vroeg ik me af bij De derde persoon, zijn nieuwe verhalenbundel. Het zit erin, dat voel je, het lijkt er alleen niet altijd uit te komen bij hem.

Volgens mij draait het om empathie; empathie en nieuwsgierigheid. Doet een personage iets met je? Wil je graag weten hoe het hem of haar zal vergaan in de loop van het verhaal, of niet? In de beste verhalen in De derde persoon slaagt Heerma van Voss hierin. Hij raakt een snaar, hij wekt emotie op. Sommige lezers zouden zelfs een traantje weg kunnen pinken; het zit erin. Het is mooi als een verhaal zoiets kan oproepen.

Een verhalenbundel lezen is eigenlijk een zoektocht, een zoektocht naar effect. Sommige verhalen hebben het niet – dat weet je – maar het gaat om dat ene verhaal dat het wél heeft. Het leuke is dat je dat van tevoren niet weet. Je zult dus alle verhalen moeten lezen om erachter te komen.

De derde persoon
is een boek voor nieuwsgierige lezers. Maak voor jezelf uit welk verhaal het jouwe is. Voor mij was dat “Ik ben hier niet opgegroeid”, over een afstandelijke vader en de liefde die zijn zoon desondanks voor hem voelt. In dit verhaal staan alle lichten op groen, het pakt vanaf de opening. Wie is die vader, wie is die zoon, wat hebben zij met elkaar? Hoe de schrijver uit zo'n kille relatie toch een aangrijpend einde weet te slepen vind ik knap.
Thomas Heerma van Voss kan het, dat blijkt. Soms zelfs erg goed. Hopelijk weet hij dat vast te houden.

20 November 2014

Thomas Rap, 2014
184 pagina's


Harper Lee, like my grandmother, is 88 years old. They’re both alive and well, as far as I know. Harper Lee only ever wrote one book, called To kill a mockingbird. It was published in 1960, won the Pulitzer Prize in 1961 and was made into a famous movie. The author was 34 years old at the time and quite overwhelmed by all that success. Maybe all the attention became too much for her, or maybe she put everything she had to say into one book, but she has never published another book since then. Only after her death will we know what she’s been doing the last 54 years.

That one book by itself was enough to secure Harper Lee a permanent place in the history books of American literature. Today To kill a mockingbird has been sold over 18 million times. It’s up there with The great Gatsby, Nineteen eighty-four, The catcher in the rye and Lord of the flies. Every high school kid in America still reads this book and that’s pretty cool.
Earlier this year I read In cold blood by Truman Capote. After seeing the movie Capote and the big role they gave Harper Lee alongside Truman Capote I wanted to read To kill a mockingbird too. Before starting, I knew this had to be a remarkable book. Strictly speaking it could only disappoint, but fortunately it didn’t.

To kill a mockingbird is about Scout Finch and her brother Jem. They are two children from Maycomb, Alabama, a small town in the Deep South. Their father Atticus is a lawyer and an upright man, their mother died some time ago. With Atticus at his office the whole day Scout and Jem are mostly left to themselves. Atticus beliefs this is a liberal education, while the rest of the town thinks he lets his children run wild. When Atticus takes on a racially charged case – a poor black man is accused of raping the daughter of a poor white man – the tensions in Maycomb run high. Scout and Jem want to support their father, who's chosen to defend the black man, but they’re still too young and naive to understand everything. The adults try to shelter the children from these grown-up concerns, but are unable to prevent the children getting involved as the events unfold, even to the point of a violent climax.

Scout is our window onto this complex world. For her things can seem both exciting and threatening and her natural curiosity works contagiously. Like Scout we want to know what’s going on, why people have become so nervous. It’s 1935, a time of great poverty in rural Alabama, but even there things are starting to change. This scares people and affects their behaviour when they’re suddenly asked to choose sides. Will they choose the side of justice or the side of safety? Harper Lee subtly introduces such moral issues as she tells the story of a young girl discovering the world around her. Life feels true in To kill a mockingbird, beautifully illustrated by the voices, the smells and the colours of the Deep South. The book can be funny and at other times sad, but it’s always honest. I can see what all the fuss is about and I may even start a little fussing myself.

Grand Central Publishing, 2010
Originally published in 1960
376 pages

12 November 2014


Naar de haaien is bekender onder de naam Fabian: het verhaal van een moralist. Het werd in 1931 uitgegeven en twee jaar later door de nazi’s op de brandstapel gegooid vanwege obsceniteit en decadentie. Dit was al een gecensureerde versie, maar zelfs dat kon niet door de beugel. Kästners uitgever had deze gecensureerde versie voorgesteld, het origineel durfde hij niet op de markt te brengen. Pas vorig jaar is het boek voor het eerst in ongewijzigde vorm in het Duits uitgegeven, als Der Gang vor die Hunde, en nu dus in het Nederlands.

Naar de haaien
is een scharnierboek. Het staat met zijn voeten in twee tijdperken, het frivole Berlijn van eind jaren ’20 en het autoritaire Berlijn van de jaren ’30. Op de ene hoek leggen vrolijke dronkaards het aan met straathoertjes, terwijl op de andere arbeiders op de vuist gaan met de bruinhemden. Jakob Fabian loopt daar zo’n beetje tussendoor. Hij is 32 en niet helemaal lekker uit de oorlog gekomen. Hij is vaak rusteloos en daarom maakt hij lange wandelingen door de stad. Bij toeval belandt hij zo nu en dan in het nachtleven van Berlijn, beleeft wat seksuele avontuurtjes, maar niks lijkt hem echt te raken.
Het doelloze ronddolen, het zielloze genieten deed me denken aan het decadente van The Great Gatsby, maar meer nog aan het cynische feesten in Hemingway’s The sun also rises. Ook de Duitsers kenden zo hun Lost Generation.
Toch is Naar de haaien rauwer en een stuk realistischer. Er is veel armoede om Fabian heen en als hij zijn baan verliest zit hij er al gauw zelf tussen. De schaamte en het ongemak dat dit met zich meebrengt verbeeldt Kästner haarscherp. De mensen om Fabian heen zouden hem kunnen helpen, maar om hulp vragen is wel het laatste wat hij wil. Ik moest ineens weer denken aan een wat onbekender boek van George Orwell, Keep the aspidistra flying, over een boekverkoper die zich uit schaamte voor zijn armoe niet meer durft te vertonen aan zijn vriendin. Zelfde tijd, andere stad (Londen).

Een vrolijk boek is Naar de haaien niet geworden. Het is rauw, expliciet en cynisch, waardoor je als lezer sterk in je schoenen moet staan. Fabian zelf is ook niet echt een levensgenieter, dus veel houvast heb je daar ook niet aan. Veel lezers kwam het indertijd te dichtbij en dat snap ik, bijna. Het harde is tegelijkertijd wat Naar de haaien modern maakt, waar de kracht van het boek zit. Wij zijn Bret Easton Ellis, Michel Houellebecq en Arnon Grunberg gewend, wij kunnen dat wel aan. De lezer van 1931 was het allemaal iets te veel.

De Nederlandse uitgever van Naar de haaien komt binnenkort ook met Erich Kästners bekendste boek, Emil en zijn detectives (een kinderboek!). Daar kijk ik nu al naar uit.

Lebowski, 2014
Oorspronkelijke titel Der Gang vor die Hunde, 2013
Vertaald uit het Duits door Maaike Bijnsdorp en Lucie Schaap

6 Oktober 2014


‘John Franklin was al tien jaar oud en nog altijd zo langzaam dat hij geen bal kon vangen.’ Een sterke openingszin. We weten nog niks van deze John Franklin, maar hij heeft gelijk onze sympathie. Daar willen we meer over lezen.
Het langzame zal Franklins leven bepalen. Naar zee, dat is wat hij wil. Weg van het Engelse platteland waar hij opgroeit. Hij hoopt dat hij zijn handicap aan boord van een schip zal weten om te buigen naar een voordeel. Uiteindelijk lukt het hem om als matroos aan te monsteren. Alle nieuwigheden op een schip kosten veel tijd om te leren, maar als John Franklin iets eenmaal doorheeft zal hij het ook nooit meer vergeten.

Langzaam maakt Franklin zich het zeemanschap eigen. Zijn rust en inzicht beginnen op te vallen bij zijn meerderen en bang is hij ook niet uitgevallen. Dat is maar goed ook, want Engeland voert bloedige oorlogen op zee. Het is het begin van de 19e eeuw. Napoleon is aan de macht in Europa, maar onder aanvoering van admiraal Horatio Nelson beheerst Engeland de zeeën.
Hoewel onze hoofdpersoon een talent voor zeeslagen lijkt te bezitten, ligt zijn passie bij ontdekkingsreizen. Franklin vaart mee op een expeditie die de route bovenlangs Rusland en Siberië probeert te verkennen. Wij, die het verhaal van Willem Barentsz en Het Behouden Huys op Nova Zembla kennen, weten dat dit waarschijnlijk niet zal lukken.
Dan de Noordwestpassage: om Canada en Alaska heen en langs Groenland weer omlaag. Franklin staat inmiddels aan het hoofd van deze expeditie. Hij heeft het ver geschopt in de wereld. Als hij weer terugkeert in Engeland gaat hij zelfs boeken schrijven over zijn reizen, en met succes.

John Franklin heeft echt bestaan. De Duitse schrijver Sten Nadolny heeft met De ontdekking van het langzame leven een geslaagde historische roman geschreven rondom deze ontdekkingsreiziger. Het is het meeslepende verhaal van een jongen die tegen beter weten in naar zee gaat en daar carrière weet te maken. Het is ook het verhaal van een jongen die langzamer is dan alle mensen om hem heen, maar daar toch mee leert leven en het zelfs als iets positiefs weet aan te wenden. Traagheid, zelfbewuste en weloverwogen traagheid, wint het in dit boek van de alomtegenwoordige snelheid. Dat is iets waar wij hoop uit kunnen putten.

Van Gennep, 2014
Oorspronkelijke titel Die Entdeckung der Langsamkeit, 1983
Vertaald uit het Duits door Theodor Duquesnoy (1984) en volledig herzien door Felicien Duquesnoy (2014)
364 pagina's

29 september 2014


reading now