De Indonesische onafhankelijkheid van Nederland doet hier nog altijd stof opwaaien. Onlangs nog bood de Nederlandse staat zijn excuses aan voor de oorlogsmisdaden die zijn begaan in het Javaanse dorp Rawagede. Dat er tijdens de twee Politionele Acties die het Nederlandse leger eind jaren 1940 uitvoerdde in Indonesië nog meer oorlogsmisdaden zijn begaan is inmiddels duidelijk, maar het heeft lang geduurd voor dit boven tafel kwam. Nog in de jaren 1990 werd schrijver Graa Boomsma tweemaal aangeklaagd door de Nederlandse staat, wegens smaad, naar aanleiding van zijn boek De laatste tyfoon.
In dit boek vertelt Boomsma het verhaal van zijn vader, die ruim twee jaar lang deel uitmaakte van de Nederlandse bezettingsmacht in Indonesië. Zoals vele van zijn medesoldaten vertelde Boomsma’s vader vrijwel niets over zijn ervaringen toen hij weer terug was in Nederland. Toch probeert Boomsma te achterhalen hoe het voor zijn vader geweest moet zijn. Om als jonge man, amper bekomen van de Tweede Wereldoorlog, een nieuwe oorlog in te duiken aan de andere kant van de wereld. Zijn eenheid bestond uit vrijwilligers, stellig ervan overtuigd dat ze de opstandige Indonesiërs in een paar maanden wel weer in het gareel zouden krijgen. Zij belandden echter in een bloedige guerilla-oorlog die pas na enkele jaren door zeer grote internationale druk van buitenaf werd beeindigd.
In zijn hoedanigheid van historicus weet Boomsma zijn vaders gangen in grote lijnen na te gaan. Voor alles wat daartussenin ligt – wat zijn vader echt meemaakte op Java – gebruikt hij zijn verbeelding. Vandaar dat Boomsma zijn boek zelf ook een roman noemt. Ondanks de gruwelijkheden waarvan Boomsma’s vader getuige is – martelingen, standrechtelijke executies, verkrachtingen, alles door beide partijen overigens – maakt Boomsma ook duidelijk dat dit de belangrijkste jaren in het leven van zijn vader waren. Alles in Indonesië is extremer: kleuren, hitte, smaken, maar ook vriendschap, liefde en haat. Terug in het kille Nederlandse polderlandschap is het moeilijk weer te aarden. Het weemoedige gevoel naar een paradijselijk Indië kwam ik onlangs ook al tegen in Bougainville van F. Springer, terwijl de gruwelijkheden tijdens de Politionele Acties werden aangestipt in Oorlogsparadijs van Nico Dros.
Door de soms wat onoverzichtelijke wisselingen tussen historisch-informatieve passages en passages waarin zowel Boomsma’s vader als hijzelf in beeld komen las De laatste tyfoon soms wat moeizaam, maar het onderwerp is hoe dan ook interessant genoeg om een boeiend boek op te leveren. Verder zijn er vele Indië-boeken waar ik voor de toekomst een keuze uit zou kunnen maken, want ik bleek hier niet zoveel vanaf te weten. Ook spreekt het onlangs verschenen Zwarte canon van Chris van der Heijden me aan, over de minder geslaagde momenten uit de Nederlandse geschiedenis.

22 Maart 2013

Van Gennep, 2012
Oorspronkelijk verschenen 1992




Comments
 

reading now


Categories