Ik was in de bibliotheek op zoek naar graphic novels en bij toeval liep ik daar tegen De laatste dagen van Stefan Zweig aan. Slechts enkele dagen geleden schreef ik een stukje over Schaaknovelle, een boek dat Zweig schreef in zijn laatste levensjaar. Of het nou het lot is of gewoon toeval, zoiets probeer ik altijd gehoor aan te geven. Voordeel van zo'n graphic novel is dat je daar niet lang over hoeft te doen. Ik las het gelijk in de bibliotheek uit.
De laatste dagen van Stefan Zweig werkt naar het onvermijdelijke toe: de zelf moord van Stefan Zweig, samen met zijn tweede vrouw Lotte. Dit bekende gegeven maakt het verhaal tot een tragedie. Het noodlot staat al grijnzend in de coulissen. Hierdoor weet je als lezer meer dan de personages, maar ook zij komen al snel niet meer los uit hun melancholie. Stefan en Lotte wonen hun laatste maanden in het haast paradijselijke Brazilië. Maar ook aan de andere kant van de wereld achtervolgt de oorlog hen. De herinneringen aan vele reeds gestorven vrienden kwellen Stefan. Hij is dan al jaren op de vlucht uit zijn vaderland Oostenrijk en voelt zich doodmoe en ontheemd. Lotte, hoewel slechts dertig jaar oud tegenover de zestig jaren van haar man, leeft zozeer met hem mee dat ze besluiten de neerwaartse spiraal te beëindigen.
Het is een mooi moment als de schrijver zijn laatste manuscript inlevert, zijn autobiografie De wereld van gisteren. De herinneringen aan die voorbije wereld worden door enkele citaten en afbeeldingen aangestipt in dit boek. Waar ik ook van kon genieten is een subtiele verwijzing naar de schaakpartij aan boord van het schip in Schaaknovelle (zie afbeelding). Het lijkt me duidelijk dat ik gauw meer werk van Stefan Zweig zal lezen.

19 December 2012

Casterman, 2012
Oorspronkelijke titel Les derniers jours de Stefan Zweig, 2010
Tekeningen door Guillaume Sorel
Scenariobewerking door Laurent Seksik






Comments

(Originally read 23 July 2010)
It’s an interesting game, chess. I’m not a good player, but I like watching other people play and quite enjoy reading about it too. The last few years I’ve read entertaining chess books by Dutch grandmasters Hans Ree and Jan Timman, as well as an excellent biography of Bobby Fischer, Frank Brady’s Endgame. Reading nonfiction books about chess is one thing, however, but reading a work of literary fiction in which chess plays an important role is quite another. I’d already read Lewis Carroll’s Through the looking glass some years ago, one of the classics in chess literature. Perhaps the ultimate classic is Stefan Zweig’s Chess Story, though, so this book had to be my next read.
If you’d ask me for a top five of novellas Chess Story would certainly be in it. It would be hard to find any flaws in this book, actually. Despite being written seventy years ago Chess Story reads smoothly; some of the details may be dated, but the language itself is exceptionally fresh, making it a timeless text. (My version is in Dutch, so credits also to translator Willem van Toorn, who helped make Zweig’s text so timeless.) There’s an exciting plot, involving a boat journey to Buenos Aires, two chess fanatics on board and an escape from the Gestapo. One of the chess fanatics taught himself how to play the game during his captivity by the Gestapo, somehow reminding me of Dantès in The count of Montecristo. He teaches himself chess by playing against himself, thereby splitting his personality. He needs to play to keep his sanity during captivity, but by playing he becomes insane: a perfect paradox.
I think Zweig hit the fascinating aspect of chess on the head with this story. This is not to say that all excellent chess players are necessarily insane, or even that you should cultivate your dark side to become a chess champion. I would say, however, that both chess fanatics in Chess Story show interesting aspects of the chess persona. If you look closely you might even recognize some real players, living or dead.
I suppose a worthy follow-up to Chess Story would be The Luzhin defense by Vladimir Nabokov. Perhaps more on that book in the future.

18 December 2012

Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2004
Oorspronkelijke titel Schachnovelle, 1942
Vertaald door Willem van Toorn







Comments
 

reading now


Categories