Erich Kastner - Naar de haaien

Naar de haaien is bekender onder de naam Fabian: het verhaal van een moralist. Het werd in 1931 uitgegeven en twee jaar later door de nazi’s op de brandstapel gegooid vanwege obsceniteit en decadentie. Dit was al een gecensureerde versie, maar zelfs dat kon niet door de beugel. Kästners uitgever had deze gecensureerde versie voorgesteld, het origineel durfde hij niet op de markt te brengen. Pas vorig jaar is het boek voor het eerst in ongewijzigde vorm in het Duits uitgegeven, als Der Gang vor die Hunde, en nu dus in het Nederlands.

Naar de haaien
is een scharnierboek. Het staat met zijn voeten in twee tijdperken, het frivole Berlijn van eind jaren ’20 en het autoritaire Berlijn van de jaren ’30. Op de ene hoek leggen vrolijke dronkaards het aan met straathoertjes, terwijl op de andere arbeiders op de vuist gaan met de bruinhemden. Jakob Fabian loopt daar zo’n beetje tussendoor. Hij is 32 en niet helemaal lekker uit de oorlog gekomen. Hij is vaak rusteloos en daarom maakt hij lange wandelingen door de stad. Bij toeval belandt hij zo nu en dan in het nachtleven van Berlijn, beleeft wat seksuele avontuurtjes, maar niks lijkt hem echt te raken.
Het doelloze ronddolen, het zielloze genieten deed me denken aan het decadente van The Great Gatsby, maar meer nog aan het cynische feesten in Hemingway’s The sun also rises. Ook de Duitsers kenden zo hun Lost Generation.
Toch is Naar de haaien rauwer en een stuk realistischer. Er is veel armoede om Fabian heen en als hij zijn baan verliest zit hij er al gauw zelf tussen. De schaamte en het ongemak dat dit met zich meebrengt verbeeldt Kästner haarscherp. De mensen om Fabian heen zouden hem kunnen helpen, maar om hulp vragen is wel het laatste wat hij wil. Ik moest ineens weer denken aan een wat onbekender boek van George Orwell, Keep the aspidistra flying, over een boekverkoper die zich uit schaamte voor zijn armoe niet meer durft te vertonen aan zijn vriendin. Zelfde tijd, andere stad (Londen).

Een vrolijk boek is Naar de haaien niet geworden. Het is rauw, expliciet en cynisch, waardoor je als lezer sterk in je schoenen moet staan. Fabian zelf is ook niet echt een levensgenieter, dus veel houvast heb je daar ook niet aan. Veel lezers kwam het indertijd te dichtbij en dat snap ik, bijna. Het harde is tegelijkertijd wat Naar de haaien modern maakt, waar de kracht van het boek zit. Wij zijn Bret Easton Ellis, Michel Houellebecq en Arnon Grunberg gewend, wij kunnen dat wel aan. De lezer van 1931 was het allemaal iets te veel.

De Nederlandse uitgever van Naar de haaien komt binnenkort ook met Erich Kästners bekendste boek, Emil en zijn detectives (een kinderboek!). Daar kijk ik nu al naar uit.

Lebowski, 2014
Oorspronkelijke titel Der Gang vor die Hunde, 2013
Vertaald uit het Duits door Maaike Bijnsdorp en Lucie Schaap

6 Oktober 2014









Comments

Comment
Your name/nickname
Your website url
Email
content_comment_captcha
This is a required field
 

reading now


Categories